مشخصات فردی، فعالیتها و آثار
دکتر محمّد معین فرزند شيخ ابوالقاسم در سال ۱۲۹۶ هـ.ش. در شهر رشت در خانواده ای روحاني متولد شد. مادرش به هنگام طفوليت او درگذشت و جد او شيخ محمد تقي معين الملک که در سلک علماي روحاني بود به تربيت او همت گماشت. جد مادري او شيخ محمد سعيد نيز از علما و مدرسان علوم قديم بود. در سال ۱۳۱۰ در دانشکده ادبيات و دانشسراي عالي در رشته ادبيات و فلسفه و علوم تربيتي پذيرفته شد و در سال ۱۳۱۳ موفق به اخذ درجه ليسانس از همين دانشکده گرديد. در سال ۱۳۱۸ وارد دورۀ دکتري زبان و ادبيات فارسي شد. او با ارائۀ پايان نامۀ دکتريش که مزديسنا و تأثير آن در ادبيات پارسي بود موفق به اخذ درجه دکتري گرديد. از آغاز سال ۱۳۲۵ شمسي که چاپ لغت نامۀ دهخدا طبق قانون در مجلس شوراي ملي شروع شد دکتر معين به همکاري دهخدا برگزيده شد. در سال ۱۳۳۴ طبق وصيت مرحوم دهخدا دکتر معين به رياست امور علمي سازمان لغت نامه منصوب گشت. وي رياست مؤسسه لغت نامه را تا پايان عمرش برعهده داشت.در آذرماه ۱۳۳۸ پس از فوت نيما يوشيج وصيت نامۀ وي به دست آمد که در آن دکتر معين را - بدون اينکه او را ديده باشد - به عنوان وصي تعيين کرده بود تا اشعار او را بررسي کند و قسمت لازم را انتشار دهد. يک جلد از آثار نيما تحت نظر دکتر معين انتشار يافته است. دکتر معين پس از سال ها تلاش و کوشش علمي در سال ۱۳۴۵ در دفتر گروه زبان و ادبيات فارسي دچار بيهوشي موقت شد و در بيمارستان آرياي تهران بستري گرديد و در اثر همين عارضه به حالت اغماء افتاد و در ۱۴ مرداد ماه براي درمان به کانادا منتقل شد و در ۱۵ آبان ماه ۱۳۴۶ پس از بازگشت به تهران در بيمارستان فيروزگر بستري و در ۱۳ تيرماه ۱۳۵۰ در همان بيمارستان به رحمت ايزدي پيوست
آثار دکتر معين:
ستاره ناهيد يا داستان خرداد و امرداد (نثر و نظم) ۱۳۱۶ ، ۲- حافظ شيرين سخن جلد اول ۱۳۱۹، ۳- ارداويرافنامه ۱۳۲۵ ، ۴- روزشماري در ايران باستان ۱۳۲۵، ۵- پورداوود ۱۳۲۵، ۶- مزديسنا و تأثير آن در ادبيات پارسي ۱۳۲۶، ۷- قاعده‌هاي جمع در زبان پارسي ۱۳۴۰، ۸- امير خسرودهلوي ۱۳۳۱، ۹- برگزيده نثر فارسي۱۳۳۲،۱۰- آيينه سکندر ۱۳۲۲، ۱۱- اضافه ۱۳۳۳، ۱۲- لغات فارسي ابن‌سينا ۱۳۳۳، ۱۳-برگزيدۀ شعر فارسي ۱۳۳۱، ۱۴- نصيرالدين طوسي ۱۳۳۵، ۱۵- دورۀ کامل لغت نامۀ فارسي(۶ جلد)، ۱۶- تصحيح کتاب دانشنامۀ علائي ابن‌سينا، ۱۷- تصحيح کتاب چهار مقاله نظامي، ۱۸- تصحيح کتاب مجموعه اشعار علامه دهخدا، ۱۹- تصحيح کتاب جامع الحکمتين ناصر خسرو، ۲۰- شرح قصیدۀ ابوالهيثم، ۲۱- شرح برهان قاطع، ۲۲- جوامع الحکايات عوفي، ۲۳- عبهرالعاشقين روزبهان بقلي، ۲۴- و مقالات متعدد ديگر.
روز شمار زندگی
1297 تولد در رشت
1303 مرگ پدر و مادر به فاصله پنج روز در اثر ابتلا به بیماری حصبه
1310 ورود به دانشکده ادبیات و دانشسرای عالی در رشته ادبیات و فلسفه و علوم تربیتی
1313 اخذ مدرک لیسانس از دانشکده ادبیات
1314 تصدی ریاست دانشسرای عالی شبانه روزی اهواز
1316 انتشار کتاب روانشناسی تربیتی، ترجمه ای از کتاب علم النفس و آثاره فی التربیه و التعلیم، تألیف علی الجارم و مصطفی امین، اهواز، ستاره ناهید یا داستان خرداد و امرداد، دریافت نشان درجه سوم علمی
1318 انتقال به تهران و تصدی معاونت اداره دانشسراها، وزارت فرهنگ، ورود به دوره دکترای ادبیات فارسی در ایران
1319 انتشار حافظ شیرین سخن ج 1
1321 اخذ مدرک دکترای ادبیات فارسی و شناخته شدن به عنوان نخستین دکترای ادبیات فارسی در ایران، منسوب شدن به سمت دانشیار و سپس استادی کرسی تحقیق در متون ادبی و تحقیق در دانشکده ادبیات، دریافت نشان درجه دوم علمی
1322 انتشار یوشت فریان و مرزبان نامه (فارسی و روسی)، انتشار یک قطعه شعر پارسی باستان (فارسی - انگلیسی)
1324 آغاز همکاری با استاد هانری کربن فرانسوی در تصحیح و نقد متون فلسفی فارسی و عربی، آغاز همکاری با علامه دهخدا در کار لغت نامه دهخدا
1325 انتشار کتاب یادنامه پورداوود، انتشار روزشماری در ایران باستان و آثار آن در ادبیات به ضمیمه رساله نوروز و سی روز ماه تألیف محسن فیض کاشانی
1326 انتشار مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات فارسی ج 1
1327 دریافت نشان درجه دوم سپاس انتشار کتاب هفت، هفت پیکر نظامی (فارسی - انگلیسی)
1329 انتشار حکمت اشراق و فرهنگ ایران. انتشار ترجمه کتیبه های پهلوی به قلم هنینگ
1331 انتشار کتاب چهار مقاله، اسم مصدر - حاصل مصدر، برگزیده شعر فارسی (دوره های طاهریان، صفاریان، سامانیان، آل بویه) ، دانشنامه علایی ( علم برین - الهیات - منطق) ، قاعده جمع در زبان فارسی
1332 انتشار برگزیده نثر فارسی (دوره های سامانیان و آل بویه) و جامع الحکمتین. دریافت جایزه Tambour از طرف                    Academi des inscriptions . انتشار آیینه اسکندر
1333 سفر به آمریکا به دعوت دانشگاه هاروارد برای تدریس و سخنرانی، انتشار رساله هورقلیا، انتشار کتاب لغات فارسی ابن سینا
1334 تصدی ریاست سازمان لغت نامه دهخدا با موافقت علامه دهخدا، درگذشت دهخدا و واگذاری یک میلیون فیش چاپ نشده لغت نامه به دکتر معین طبق وصیت نامه دهخدا، انتشار شرح قصیده ابوالهیثم و مجموعه اشعار دهخدا
1335 انتشار فرهنگ برهان قاطع و جوامع الحکایات و لوامع الروایات بخش دوم
1336 سفر به المان و شرکت در کنگره خاورشناسان در مونیخ و ایراد سخنرانی، شرکت در مؤتمر اسلامی پاکستان و ایراد سخنرانی، انتشار ایران از آغاز تا اسلام
1337 سفر به فرانسه به دعوت انجمن تتبعات علمی پاریس و ایراد سخنرانی، عضویت در فرهنگستان ایرانی، برگزیده شدن به عنوان استاد ممتحن خارجی دانشگاه پنجاب برای مطالعه و اظهارنظر در رساله های دکتری آن دانشگاه، انتشار کتاب مفرد و جمع و معرفه و نکره و عبهرالعاشقین
1338 درگذشت نیما یوشیج و محول شدن کار بررسی و نشر اشعار نیما به دکتر معین طبق وصیت نامه نیما، انتشار تحلیل هفت پیکر نظامی
1340 دریافت نشان عالی هنر و ادب فرانسه از طرف دولت فرانسه، انتشار چاپ دوم کتاب اسم جنس - معرفه و نکره
1342 انتشار ج 1 ( آ - خ ) فرهنگ فارسی
1343 انتشار ج 2 ( د - کارنامه ) فرهنگ فارسی
1345 ریاست کمیسیون ادبیات و هنر در نخستین کنگره بین المللی ایران شناسی در تهران، سفر به ترکیه و شرکت در کنفرانس فرهنگ منطقه ای، وقوع عغرضه منجر به اغما، انتشار ج 3، ج 5 ( کارنامه - معلومه ) ( اعلام ) فرهنگ فارسی
1347 انتشار ج 4 ( معلی - ییلاق ) فرهنگ فارسی
1334 تا 1345 انتشار جزوه های لغت نامه دهخدا با نظارت و سرپرستی علمی و اداری ایشان
1350 درگذشت در حالت اغما و خاکسپاری در آرامگاه خانوادگی واقع در آستانه اشرفیه
1351 اعطای عنوان استاد ممتاز به دکتر معین از طرف دانشگاه تهران
1353 انتشار ج 6 ( بقیه اعلام ) فرهنگ فارسی
1355 انتشار بخش دوم جوامع الحکایات و لوامع الروایات