مشخصات فردی، فعالیتها و آثار
علامه علی اکبر دهخدا در حدود سال ۱۲۹۷ هـ . ق. در تهران متولد شد . پدر دهخدا خانباباخان که از مالکان متوسط قزوين بود، پيش از ولادت وي از قزوين به تهران آمد و در اين شهر اقامت گزيد. هنگامي که علي اکبر دهخدا ده ساله بود پدر وي وفات کرد، و دهخدا تحت تربيت مادر خود به تحصيل ادامه داد. در آن زمان يکي از فضلاي عصر به نام شيخ غلامحسين بروجردي براي تعليم و تربيت دهخدا تعيين شد. چون منزل دهخدا در جوار منزل مرحوم آیةالله حاج شيخ هادي نجم¬آبادي بود، وي از اين حسن جوار استفاده کامل مي¬برد و با وجود صغر سن مانند اشخاص سال¬خورده از محضر آن بزرگوار بهره¬مند مي¬گشت. همزمان به تحصيل زبان فرانسه پرداخت. بعداً هنگامي که معاون الدولۀ غفاري به سفارت ايران در بالکان منصوب شد، دهخدا را با خود به اروپا برد، دهخدا دو سال در اروپا و بيشتر در وين پايتخت اتريش اقامت داشت، و در آنجا زبان فرانسه و معلومات جديد را تکميل کرد. مراجعت دهخدا به ايران مقارن با آغاز مشروطيت بود، و از آن موقع با همکاري مرحوم جهانگيرخان و مرحوم قاسم¬خان روزنامۀ صوراسرافيل را منتشر کرد و آن از جرايد معروف و مهم صدر مشروطيت بود. جذاب¬ترين قسمت آن روزنامه ستون فکاهي بود که به عنوان «چرند و پرند» به قلم استاد و با امضاي«دخو» نوشته مي¬شد، و سبک نگارش آن در ادبيات فارسي بي¬سابقه بود و مکتب جديدي را در عالم روزنامه¬نگاري ايران و نثر معاصر پديد آورد. وي مطالب انتقادي و سياسي را با روش فکاهي در طي آن مقالات منتشر مي¬کرد.پس از تعطيل مجلس شوراي ملي در دورۀ محمدعلي¬شاه، دهخدا را با جمعي از آزادي خواهان به اروپا تبعيد کردند .وي در پاريس با علامه محمد قزويني معاشر بود، سپس به سويس رفت و در «ايوردن» سويس نيز سه شماره از «صوراسرافيل» را منتشر کرد. آنگاه به استانبول رفته با مساعدت جمعي از ايرانيان که در ترکيه بودند روزنامه اي به نام «سروش» به زبان فارسي انتشار داد که در حدود پانزده شماره منتشر شد. پس از اينکه مجاهدين تهران را فتح کردند و محمدعلي شاه خلع گرديد، دهخدا از تهران و کرمان به نمايندگي مجلس شوراي ملي انتخاب شد، در دوران جنگ بين المللي اول، دهخدا در يکي از قراي چهارمحال و بختياري منزوي بود و پس از جنگ به تهران بازگشته از کارهاي سياسي کناره گرفت، و به خدمات علمي و ادبي و فرهنگي مشغول شد از آن زمان تا پايان حيات بيشتر به مطالعه و تحقيق و تحرير مصنفات گرانبهاي خويش مشغول بود.علامه دهخدا در ساعت شش و سه ربع بعدازظهر روز دوشنبه هفتم اسفند ماه ۱۳۳۴ هـ .ش. در خانۀ مسکوني خويش به رحمت ايزدي پيوست. پیکر آن مرحوم در ابن¬بابويه در مقبرۀ خانوادگي مدفون گرديد. آثار دهخدا :1 -.امثال و حکم، ۲- ترجمه عظمت و انحطاط روميان، ۳- ترجمه روح¬القوانين ، ۴- فرهنگ فرانسه به فارسي، ۵-شرح حال ابوريحان بيروني، ۶- تعليقات بر ديوان ناصرخسرو، ۷-تصحیح ديوان سيد حسن غزنوي، ۸- ديوان حافظ، ۹- ديوان منوچهري، ۱۰- ديوان فرخي، ۱۱- ديوان مسعود سعد،۱۲- ديوان سوزني، ۱۳- لغت فرس اسدي، ۱۴- صحاح الفرس، ۱۵-ديوان ابن يمين، ۱۶-يوسف و زليخا. ۱۷- مجموعه مقالات، ۱۸- پندها و کلمات قصار، ۱۹- ديوان دهخدا
روز شمار زندگی